Eindelijk is het dan zover. Om 08.00 ‘s morgens word ik opgehaald om de reis naar Finland te starten. Al een klein jaar kijken we uit naar het maken van deze reis. Dit alles startte nav mijn onderzoek naar het Finse onderwijssysteem. We mochten in die periode verschillende onderwijssystemen met elkaar vergelijken en bezoeken. In eerste instantie keken we naar verschillende scholen in Nederland. Het bezoeken van een Finse school startte eigenlijk met een grap, maar wat zou het mooi zijn om daar te kijken. Tot ons grote geluk nam Xpect Primair , met name Angela, onze grap serieus. En zo ontstonden er steeds concretere plannen om naar Finland te gaan.
In de afgelopen periode hebben met onze groep trainees echt naar dit ultieme moment toegeleefd. We zijn erg benieuwd wat we daar gaan zien. Iedereen heeft voor zichzelf onderzoekvragen opgesteld om in de komende dagen te gaan onderzoeken. Voor mij zijn er verschillende deelvraagen:
1) Met de werkgroep educatief partnerschap hebben we de opdracht gekregen om schoolbreed de keek op de week door te voeren. In mijn klas werk ik hier al actief mee. Deze werkvorm is in het leven geroepen om het HGW model in de school te versterken. Verschillende leerkrachten voelen zich onzeker over de manier waarop ze de keek op de week vorm moeten geven. Hiervoor geef ik al handvatten en ga ik hen mogelijkheden bieden. In het verleden is gebleken dat verschillende interventies die ingevoerd worden uiteindelijk niet beklijven. Ik ben erg benieuwd naar de manier waarop ze op deze school interventies schoolbreed doorvoeren zodat dit ook gedragen wordt door het team en de betrokkenen bij de school.
– Hoe werken jullie doelgericht?
– Hoe borgen jullie de kwaliteit?
– In hoeverre hebben leerkrachten keuzevrijheid?
– Hoe neem je leerkrachten mee in verandering?
– Zijn er momenteel vernieuwingen gaande?
– Welke activiteiten worden schoolbreed uitgevoerd?
2) Ouders worden als educatief partner betrokken (toekomstuitspraak).
3) Er is oog voor wat mensen onderscheidt en bindt (toekomstuitspraak).

Na een goed verlopen reis komen we aan in Oulu. We hebben een prettig hotel en zetten onze spullen op de kamer. Nadat we ons even opgefrist hebben, staat de vergaderruimte klaar voor ons. Onder het genot van een lekkere pizza spreken we de komende dagen door. We verdelen de toekomstuitspraken en bespreken onze onderzoeksvragen met elkaar. Ook zetten we de presentatie over onszelf alvast klaar zodat we ons morgen voorstellen aan de kinderen. Om elf uur ronden we de dag af en pakken we onze rust om de volgende dag fit te kunnen starten op Yil-IIN.

Om 07.15 (Nederlandse tijd 06.15) rijden we in konvooi naar de school. Directeur Jukka rijdt voorop ivm de grote hoeveelheid sneeuw op de wegen. Na een mooie route van 45 minuten komen we aan op future school of Finland: Yil-IIN. Een school midden in de natuur omringd door grote bergen sneeuw. We voelen ons al direct zo blij als kleine kinderen. We starten de dag met een presentatie van Jukka en Sari over de Finse cultuur en het onderwijs.

Jukka start zijn presentatie met de Finnish Nightmare. Dit zijn kleine stripverhaaltjes waarin de cultuur duidelijk wordt.

Het wordt ons duidelijk dat de Finnen de kat uit de boom kijken alvorens je toe mag treden tot de hechte cultuur. Als je elkaar niet kent, laat je elkaar met rust en ze houden niet van inhoudsloze gesprekken. Deze cultuur wordt versterkt door het feit dat veel Finnen ver uit elkaar wonen. Er zijn nog veel grote boerderijen met veel eigen land eromheen. Ze zijn trots op hun eigen cultuur die ondertussen 100 jaar bestaat. Ze vierden afgelopen jaar dat ze 100 jaar onafhankelijk zijn van Rusland. Oulu ligt op ongeveer 2 uur rijden van de poolcirkel. Dit maakt dat de zon in januari en februari niet opkomt. In de zomer heeft dit juist de tegenovergestelde werking. Gedurende 10 weken (waarin alle scholen vrij zijn) gaat de zon niet onder. De inwoners genieten dan volop van de zomer en organiseren allerlei festiviteiten. Er zijn maar weinig Finnen die in de zomer op vakantie gaan naar een ander land (want, waar is het beter dan hier?). In die zomermaanden wordt er ‘s nachts ook volop door geleefd. Twee derde deel van de inwoners woont in het gebied rondom Helsinki. De overige gebieden (waaronder Oulu en omgeving) zijn dus dunbevolkt. Wel merken ze dat er steeds meer wintersporttoerisme ontstaat.
Oulu staat bekend om de kampioenschappen air guitar. De boodschap van Oulu is dat wanneer meer mensen air guitar zouden spelen dat er minder gevochten zou worden (wat een heerlijk gedachtengoed). Oulu telt ongeveer 200.00 inwoners. Dit is vergelijkbaar met de stad Tilburg. Vroeger leefde Oulu voornamelijk van de zalm en teer. Nu zijn veel rivieren leeggevist. De teer gebruikten ze om boten te kunnen laten varen, maar ook dit is nu niet meer nodig omdat er minder gevist wordt. Oulu kreeg hierdoor een financiële flinke klap te verduren. Naast de zalm en teer was Nokia een belangrijke bron van inkomsten voor Oulu. Helaas heeft Nokia als bedrijf verkeerde keuzes gemaakt. Zij zijn onvoldoende meegegaan met de tijd. Zo ontwikkelden zij bijvoorbeeld geen smartphones. Ze geloofden hier simpelweg niet in. Door deze beslissing won Apple de markt. Oulu en omgeving kreeg hierdoor in korte tijd 3 grote financiële klappen te verduren. Voordat Apple groot werd, was Oulu erg rijk. Nu moesten ze iets nieuws bedenken om inkomsten te garanderen. Oulu beschikte door Nokia over veel ICTers. Deze worden nu veel ingezet op internationale markten waardoor de economie weer wat aantrekt. Wel moeten ze nu wat zuiniger zijn op hun mensen en middelen omdat de markt kleiner geworden is.

Vervolgens vertelt Jukka over het onderwijs. Op future school of Finland Yil-IIN wordt veel gebruik gemaakt van learning games. Ze zijn er immers van overtuigd dat kinderen spelenderwijs het meest leren: ‘Less is more’. Zo maken ze bijvoorbeeld veel gebruik van minecraft. Er is een pré-school aanwezig voor kinderen van 6 jaar. Vanaf 7 jaar starten de kinderen op de primary school in 1st grade. De primary school kent 9 grades. In heel Finland gaat ongeveer 50% van de kinderen vervolgens doorstuderen. Hier op school is dat ongeveer 70%. De andere kinderen gaan de praktijk in. Ook zijn er veel meiden die voor het gezin gaan zorgen. Grote gezinnen zijn hier namelijk geen uitzondering. De schoolgelden bestaan voor 50% uit giften vanuit de overheid. De andere 50% wordt betaald vanuit belastinggeld. Deze belastinggelden worden voornamelijk geïnd via bedrijven. Inwoners betalen voornamelijk belasting om de stad zelf te laten functioneren. Zo betalen zij bijvoorbeeld geen geld voor een zorgverzekering, maar worden ziektekosten betaald door de stad. Helaas is de trend op het moment wel dat de zorgkosten steeds verder in handen komen van commerciële zorginstellingen. In Finland bestaan er vrijwel geen privéscholen. Kinderen gaan gewoon naar de buurtschool. Er wordt hier dus niet geshopt door ouders waardoor scholen en leerlinggewichten in Finland gelijker zijn aan elkaar. Ze mixen alle kinderen en er ontstaat dan ook een grote sociale diversiteit. Ouders mogen eventueel wel kiezen voor een andere school, maar dan moeten ze die keuze wel heel goed onderbouwen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat kinderen een bepaald talent hebben wat op een andere school beter tot zijn recht komt. Zo is er bijvoorbeeld een andere school in de omgeving met een eigen ijshockeyclub. Kinderen met veel hockeytalent worden daar toegelaten. Finse scholen krijgen €5000,- per leerling. Er wordt geen extra geld gegeven voor zorgleerlingen. Wel krijgen scholen vanuit de overheid extra leerkrachten wanneer geconstateerd wordt dat een school meerdere zorgleerlingen heeft. Het streven is dat alle leerlingen op de reguliere scholen blijven. Wel worden kinderen met grote zorgvragen in JOPO-klassen geplaatst (zorgniveau 1 en 2). Voor zorgniveau 3 en 4 zijn er scholen welke wij kunnen vergelijken met De Keizer en De Hondsberg. Er bestaat dus geen lichtere variant van het SBO. Het basisonderwijs onderwijst kinderen van 6 tot 16 jaar. Het voortgezet onderwijs duurt daarna nog eens 3 of 4 jaar. Na het VO kunnen kinderen door gaan studeren. Ook is er de mogelijkheid om eerst te gaan werken en daarna verder te studeren. Dit wordt zo georganiseerd om ervoor te zorgen dat kinderen wat meer ruimte ervaren voor hun studiekeuze. Er zijn in Finland veel innovatieve scholen. Zelf geloofden de Finnen in eerste instantie niet dat zij de nummer 1 van Europa waren. Pas na het driemaal behalen van de eerste plaats begonnen de Finnen te geloven dat het waar was. Ze zijn op dat moment met elkaar in gesprek gegaan over de vraag waarom ze zo goed scoorden. Ze hebben veel verklaringen gevonden, maar tegelijkertijd loert nu het gevaar om iets te dalen doordat ze te veel met elkaar nadenken over de kwaliteit. De kwaliteit van de Finse scholen is vrijwel overal gelijk. Er is een hoge standaard. Dit wordt mogelijk gemaakt door de hoge eisen aan de lerarenopleiding. Zo worden er ieder jaar slechts 120 leerkrachten aangenomen op de lerarenopleiding waar er 1200 aanmeldingen zijn. 90% van de leerkrachten is vrouw en slechts 10% is man. Er wordt een selectie gemaakt op basis van vaardigheden. Mannen zijn dus ook in het Finse onderwijs schaars en kunnen vrijwel overal aan het werk na het behalen van hun diploma. Het diploma wordt zo hoog gewaardeerd dat leerkrachten na het behalen van hun diploma ook terecht kunnen in hoge functies van het bedrijfsleven. Het beroep van leerkracht wordt hier even hoog gewaardeerd als bijvoorbeeld artsen en advocaten. Helaas krijgen ze nog niet een gelijk salaris als artsen en advocaten. De lerarenopleiding is altijd een masteropleiding, ook voor leerkrachten van de kinderopvang. Met een lerarenopleiding mag je ook lesgeven aan de Universiteit. Het verschil in salaris tussen een leerkracht basisonderwijs en een leerkracht VO is hier maximaal €300,-. Ze krijgen in Finland netto ongeveer ons bruto salaris. Echter is hier het leven ook duurder dan in Nederland. Zo zijn woningen in het centrum van Helsinki enkel betaalbaar voor de rijkste 10% van Finland.
De overheid bepaalt het aantal uur dat ieder vak gegeven moet worden in een vaststaand curriculum. Dit is nu pas voor het eerst. Wel mogen de scholen zelf invulling geven aan deze lesuren.
Er wordt hier op school veel aan co-teaching gedaan. Leerkrachten hebben hierin zelf geen keuzevrijheid. Ze mogen niet zelfstandig opereren. Er wordt dan ook veel buiten de klassen gewerkt. Ze noemen dit de ‘circle of trust’. Leerlingen die laten zien dat zij de verantwoordelijkheid aankunnen, mogen volledig gebruik maken van deze bewegingsruimte. Mocht het ibj een leerling nog niet lukken dan blijft deze in de nabijheid van de leerkracht.
Als pilot draait Yil-IIN nu een STEAM pilot (Science, Technics, Engineer, Art and Mathematics). Volgens Jukka zijn er momenteel ook Nederlandse scholen aan het experimenteren hiermee. De 21st century skills zetten ze hier weg onder de noemer NPDL (New Pedagogy Deep Learning). Leerlingen krijgen hier een leertaak waarbij aangegeven wordt welke vaardigheden deze taak ontwikkelt. De leerlingen werken hierbij veel in groepjes. De vaardigheden en het proces zijn in deze lessen het belangrijkste. Nog niet alle leerkrachten werken op de NPDL manier. Ook voor Jukka is het bij sommige werknemers lastig om ze mee te nemen in deze manier van werken. De focus ligt nu voornamelijk op het eigenaarschap van de kinderen. Doordat eigenaarschap ontstaat bij leerlingen krijgt de leerkracht de mogelijkheid om leerlingen met zorgvragen extra te ondersteunen. De school beschikt over maatschappelijk werkers die de kinderen eventueel opvangen na schooltijd. Deze naschoolse opvang is gratis. Op Yil-IIN maken hier dagelijks 10 tot 30 kinderen gebruik van. Het is in deze regio namelijk een probleem dat er niet altijd iemand thuis is om de kinderen op te vangen. Tijdens deze opvang wordt er veel gesport. Voor de pre-school (kinderen jonger dan 7 jaar) betalen ouders €120,- per maand. Dit is een vast tarief wat niet afhankelijk is van het aantal dagdelen dat men gebruik maakt van de opvang.
Leerlingen hebben hier 3 uur onderwijstijd per dag. Ze mogen de keuze maken of ze van 8-12 uur naar school gaan of van 10-14 uur. In dit blok van 4 uur is een pauze opgenomen van een uur inclusief warm eten. De groepen hebben gemiddeld 22 leerlingen. Het maximale aantal leerlingen is 25. Deze groepsgroottes hangen af van het leerlinggewicht. Er zijn ook scholen in Finland die ervoor kiezen om grotere groepen te maken. In dit geval staan er meerdere leerkrachten op de groep.
Een leerkracht in Finland geeft 24 x 45 minuten les per week. Als zij meer lesuren draaien, krijgen zij ook meer betaald. Iedere leerkracht kiest twee specialisaties. Het is ook mogelijk dat een leerkracht meerdere specialisaties hebben, maar dan wordt dit overlegd met de collega’s. Dit houdt namelijk in dat een andere leerkracht een specialisatie inlevert (en dus ook salaris). In sommige gevallen is dit gunstig ivm het benutten van elkaar talenten. Naast de 24 lesuren krijgen leerkrachten betaald voor 12 administratieve uren. Van deze 12 uur mag een leerkracht 9 uur zelf indelen. Het is geen verplichting om deze uren op school door te brengen. Wanneer een leerkracht liever thuis of in de stad werkt, is dit ook goed. Er zijn 3 uren per week geblokt om bijvoorbeeld te vergaderen of met ouders in gesprek te gaan. Toch zijn er in Finland ook leerkrachten met een burn-out. Volgens Jukka zijn dit voornamelijk leerkrachten die het traditionele systeem gewend zijn en de ontwikkelingen van de maatschappij en het bijbehorende curriculum niet bij kunnen houden. Leerkrachten zijn in Finland niet verplicht om zich te professionaliseren. De meeste leerkrachten doen dit wel uit zichzelf en zijn dan ook fanatiek. Op de scholen heerst een heel open klimaat. Zo was Sari gestart met invoering van het Microsoft programma. Leerkrachten kwamen toen uit eigen nieuwsgierigheid verhaal halen bij Sari en gaan zo mee in de innovatie. Professionaliseringstrajecten worden door de stad gefinancierd. De NPDL leerkrachten gebruiken geen lesboeken. Het systeem is heel erg buttom up georganiseerd in plaats van top down (zoals het in Nederland wel vaak geregeld is). Er zijn op YIL-IIN twee leerkrachten overtallig om andere leerkrachten te faciliteren. Als zij dus bijvoorbeeld bij elkaar willen gaan kijken, dan kunnen ze hier ruimte voor maken. Ook ICT-vaardigheid van leerkrachten is een eigen keuze. Zij doen dit uit eigen interesse. Niet iedereen heeft dus dezelfde ICT-vaardigheid. Op de school is een ICT-stappenplan voor de kinderen aanwezig. Dit zijn minimale criteria die ze moeten behalen. Voor de leerkrachten is het dus duidelijk zichtbaar over welke vaardigheden ook zij moeten beschikken om de kinderen de kunnen onderwijzen. Helaas is het Jukka nog niet gelukt om voor alle kinderen devices aan te schaffen. Hiervoor is simpelweg nog niet voldoende budget vrijgespeeld.

Na een interessant gesprek met Jukka worden we beneden in de aula verwacht. Iedereen wordt verzameld om ons te verwelkomen. Er hangt een gezellige sfeer. Wij stellen ons kort voor en vertellen wat over onze scholen adhv foto’s uit onze klassen. Vervolgens stellen de leerlingen ons allerlei vragen. Veel leerlingen zijn nog wat verlegen, maar nadat er een leerling vraagt of wij ook minecraft kennen is het ijs gebroken. We worden verrast door een mooi optreden van de Star Boys. Dit zijn vier jongentjes (waarvan drie broertjes) die het verhaal van de Finse bijbel aan ons vertellen. Het lijkt voor ons wat op het verhaal rondom Sint Maarten. Erg leuk om te zien hoe deze jongens het podium pakken. Het stuk duurt ongeveer 10 minuten en alles is ontzettend goed georganiseerd. We zijn onder de indruk van het talent van de jongens. Leuk om op deze manier kennis te maken met de school.

Even laten zitten we weer in ons kantoor. Mirja Vehkapera , een lid van het Finse parlement, wacht namelijk op ons voor een Skype gesprek. Hoe mooi is het dat we ook op dit niveau over het Finse onderwijs in gesprek mogen. Het is een interessant en bijna informeel gesprek. Wij verbazen ons over de laagdrempeligheid richting dit bestuursorgaan en de openheid waarmee ze spreekt. Mirja vertelt ons over de huidige ontwikkelingen in het onderwijs:
– Momenteel zijn ze aan het onderzoeken of kinderen al vanaf 5 jaar naar een soort pré-school kunnen gaan. Wel benoemt ze hierbij dat het spelend leren bovenaan staat.
– Kinderen op de middelbaren scholen krijgen nu steeds meer praktijkgericht onderwijs.
– Er zijn in Finland 15 universiteiten.
– Het aanzien van leerkrachten komt volgens Mirja door de universitaire scholing.
– Ouders hebben geen keuzevrijheid voor het primaire onderwijs. Ze gaan gewoon naar de dichtstbijzijnde school.
– Slechts 2% private-schools
– In Finland heeft de stad de plicht om de maatschappij te organiseren. Het onderwijs is hiervan een onderdeel. Zij moeten dus ook de kwaliteit van het onderwijs waarborgen.
– De overheid bepaalt de inhoud van het onderwijs.
– Er is geen controlerend orgaan. Er komt bijvoorbeeld geen inspectie op bezoek. Op onze vraag hoe de kwaliteit dan gemeten wordt, weet Mirja eigenlijk geen antwoord. Ze begreep in eerste instantie onze vraag dan ook niet goed omdat zij zich verbaast over het feit dat dit in Nederland wel strikt gebeurt. Ze gaat uit van vertrouwen en heeft nauw contact met schoolbestuurders. 20 jaar geleden werd er wel gecontroleerd op scholen.
– Directeuren van scholen houden bij in hoeverre er geprofessionaliseerd wordt. Dit is gebaseerd op de behoeften van leerkrachten zelf. Er is dus ook geen professionaliseringsplicht. Wel is het noodzakelijk dat de professionalisering past bij de visie van de school. Deze scholing wordt aangeboden door de stad. Zij verzorgen trainingen.
– Het parlement staat dicht bij het volk (Mirja haar man is dan ook leerkracht in Finland en Mirja zelf komt ook uit het onderwijsveld).

Zoals je kunt lezen, komen de antwoorden van Jukka sterk overeen met het verhaal van Mirja. Opnieuw wordt voor ons bevestigd hoe sterk deze samenleving is. De Circle of trust is op alle lagen terug te vinden. ‘s Middags neemt Jukka ons mee naar een rendierenboerderij van een gezin van de school. We worden meteen warm onthaald en krijgen een stukje rendierenvlees om te proeven. De rendieren van Finland kun je eigenlijk in waarde vergelijken met de koe in Nederland. Echter wordt er wel ontzettend goed gezorgd voor de dieren. Zo leven zij voornamelijk in de bossen rondom Yil-il. In de strenge winters worden de dieren echter weer gevangen zodat ze op de boerderij voldoende gevoed kunnen worden. Het zijn ontzettend mooie dieren om van dichtbij te bekijken. Het bij irrealistische plaatje wordt dan ook veelvuldig door ons vastgelegd. We voeren de dieren en lopen wat rond in de wei. Even later neemt de eigenaar ons mee naar een parcours een stukje verder op. Hier staan rendieren welke getraind zijn voor wedstrijden. In Finland is dit een grote markt vergelijkbaar met renwedstrijden met hazenwindhonden. We mogen midden in het parcours op een veilig stuk gaan staan waarna de eigenaar een van de rendieren haalt. Het is duidelijk dat dit sterke beesten zijn. Echter weten wij nog niet precies wat er gaat gebeuren. We zien een klein jongentje (leerling van de school) klaar staan op ski’s en een touw in zijn handen. Het rendier wordt in een starthok gedreven en is erg wild. Het touw van het jongentje wordt vastgemaakt aan het rendier. Het is voor ons nu duidelijk dat dit jongentje gaat racen met het rendier. Ze tellen af van 3 naar 0 en het jongentje wordt gelanceerd. Wij zijn opnieuw verbaasd over het grote vertrouwen van ouders in hun dieren en zoon. Samen leggen ze een parcours af van ongeveer 1 kilometer. Binnen anderhalve minuut zijn ze weer terug. Het moge duidelijk zijn dat dit ontzettend hard ging. Vol verwondering gaan we in gesprek met de ouders en de eigenaar. Zij vertellen ons vol trots over hun dieren en stoere zoontje. Na het maken van een groepsfoto vervolgen we onze reis terug naar het hotel. Deze eerste dag bracht ons al veel mooie indrukken. Vol mooie indrukken proberen we in slaap te komen zodat we weer fit kunnen starten morgen.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *